Γράφει ο Κώστας Κυδώνη
Χίος: Δημόσιο χρήμα, χορηγοί και παραχωρήσεις χώρων για εκδηλώσεις λίγων
“εκλεκτών”, την ώρα που οι τοπικοί πολιτιστικοί φορείς αγνοούνται.
Σε έναν τόπο όπως η Χίος, όπου ο πολιτισμός θα έπρεπε να αποτελεί κοινό αγαθό, προσβάσιμο
και ισότιμα ενισχυόμενο, παρατηρείται τα τελευταία χρόνια ένα φαινόμενο που εγείρει σοβαρά
ερωτήματα περί ισονομίας, διαφάνειας και δημόσιου συμφέροντος.
Ορισμένοι διοργανωτές, εμφανιζόμενοι ως “πολιτιστικοί φορείς”, στήνουν φεστιβάλ και
εκδηλώσεις χρηματοδοτούμενοι όχι από δικούς τους πόρους, αλλά από συνδυασμό
χορηγιών και—κυρίως—δημόσιου χρήματος. Με τις τοπικές αρχές να τους παραχωρούν
δημοτικούς χώρους, να τους υποστηρίζουν επικοινωνιακά και συχνά να τους ενισχύουν οικονομικά
απευθείας, η πολιτιστική δράση μετατρέπεται σε ιδιωτική επιχείρηση με δημόσια κάλυψη.
Χρήμα και χώροι σε λίγους
Οι διοργανωτές των φεστιβάλ αυτών, λαμβάνουν επιδοτήσεις από τον Δήμο και την Περιφέρεια χωρίς πάντα να τηρούνται αντικειμενικά κριτήρια, χρησιμοποιούν δημόσιους χώρους και εξοπλισμό χωρίς αντιστάθμισμα ή διαγωνιστική διαδικασία, προβάλλονται
μέσω δημοτικών μέσων και απολαμβάνουν διευκολύνσεις που δεν παρέχονται σε άλλους, ενώ
εισπράττουν και έσοδα από χορηγίες ή εισιτήρια.
Την ίδια στιγμή, οι πραγματικοί πολιτιστικοί σύλλογοι της Χίου, με ιστορία και εθελοντική
προσφορά δεκαετιών, μένουν στο περιθώριο: χωρίς επαρκή στήριξη, χωρίς διαφήμιση, χωρίς
χρηματοδότηση. Συχνά επιστρατεύονται μόνο για τις φωτογραφίες ή την επίφαση «τοπικής
συμμετοχής».
Το ζήτημα, λοιπόν, δεν είναι το αν πρέπει να γίνονται εκδηλώσεις — το πρόβλημα είναι ποιοι
επιλέγονται, με ποια κριτήρια και γιατί επαναλαμβάνεται η ίδια άνιση πρακτική.
Ποιος ελέγχει τη διάθεση των κονδυλίων;
Υπάρχει δημόσιος απολογισμός ή αξιολόγηση των φεστιβάλ;
Πόσα χρήματα δίνονται, σε ποιους, και με τι αντίκρισμα για την τοπική κοινωνία;
Ποια είναι τα πραγματικά ανταποδοτικά οφέλη για τους πολίτες της Χίου;
Ολοένα και περισσότεροι Χιώτες αναρωτιούνται: Ποιοι τελικά ενισχύονται; Οι τοπικές κοινωνίες
ή οι “διοργανωτές”; Ποιος πολιτισμός προωθείται όταν κυριαρχεί η επιλεκτική χρηματοδότηση
και η προβολή συγκεκριμένων προσώπων, ενώ παραγκωνίζεται η συλλογικότητα;
Ο πολιτισμός δεν είναι βιτρίνα
Το πρόβλημα δεν είναι απλώς η κατανομή πόρων. Είναι η νοοτροπία του «φαίνεσθαι» αντί του
«είναι». Δεν αρκεί να εμφανίζεται μια εκδήλωση ως πολιτιστική για να αξίζει επιχορήγησης. Πρέπει
να υπάρχει πραγματικό πολιτιστικό αποτύπωμα, ανοιχτότητα, λογοδοσία και ισοτιμία.
Διαφορετικά, ο πολιτισμός παύει να είναι κοινό κτήμα και μετατρέπεται σε εργαλείο συμφερόντων –
μια επιχείρηση με “ξένα κόλλυβα”: με χρήματα όλων, για το κέρδος λίγων.
Η τοπική αυτοδιοίκηση οφείλει να θέσει τέλος σε αυτή την πρακτική. Να θεσπίσει διαφανή
κριτήρια, ισότιμες διαδικασίες, να ελέγχει πού καταλήγουν οι πόροι και να απολογείται στους πολίτες. Γιατί ο δημόσιος χώρος και τα δημόσια κονδύλια δεν είναι ούτε αυτονόητα ούτε απεριόριστα.
Το διακύβευμα: πολιτισμός για όλους ή βιτρίνα για λίγους;
Στη Χίο, που ιστορικά στηρίχτηκε σε πολιτιστικές κοιτίδες γειτονιάς, σε συλλόγους, σε προσφορά,
η υποκατάσταση του αυθεντικού πολιτισμού από τακτοποιημένες "πολιτιστικές επενδύσεις" είναι μια σιωπηλή αλλοίωση της ταυτότητας του τόπου.
Ο πολιτισμός δεν είναι εργολαβία, δεν είναι brand, δεν είναι ευκαιρία για δημόσιες σχέσεις.
Είναι ψυχή, ταυτότητα και συλλογική μνήμη.
Και όταν φτάνουμε στο σημείο να αναρωτιόμαστε αν αυτό που βλέπουμε είναι πραγματική
πολιτιστική έκφραση ή απλώς καλοστημένο εμπόριο με δημοτικά χρήματα, τότε μάλλον ήρθε η
ώρα να αλλάξει το μοντέλο.
Κωνσταντίνος Κυδώνης
