Του Γιώργου Φωτ. Παπαδόπουλου
Τις τελευταίες ημέρες έγινε –για μια ακόμη φορά– δημόσιος λόγος, αναφορικά με την ίδρυση δημοτικού υπνωτηρίου στη Χίο, αλλά και την ενίσχυση των οίκων ευγηρίας (γηροκομείων) που υπάρχουν (αλλά δεν ανήκουν στο Κράτος ούτε χρηματοδοτούνται από αυτό, παρά λειτουργούν ως κληροδοτήματα από δωρεές και καταπιστεύματα ευπατριδών που τα κατέλιπαν για κοινωφελή σκοπό).
Έχοντας υπηρετήσει (τόσο ως υπάλληλος, όσο και ως αιρετός) στον τομέα της Κοινωνικής Πρόνοιας πάνω από 15 χρόνια (2003-2019) και γνωρίζοντας τις ανάγκες του τόπου, αλλά και τις διαδικασίες και δυνατότητες που η νομοθεσία προβλέπει για τον τομέα αυτό, έχω κατ΄ επανάληψη αρθρογραφήσει, αλλά και φέρει στο Δημοτικό Συμβούλιο θέματα δίνοντας ουσιαστικές λύσεις σε σοβαρά χρονίζοντα προβλήματα (που κάποιοι δεν λύνουν, παρά κάθε λίγο και λιγάκι μόνο λόγος γίνεται δίχως να υπάρχει κάποιο ουσιαστικό αποτέλεσμα).
Η Χίος δεν διαθέτει μόνιμους άστεγους. Διαθέτει, όμως, παρεπιδημούντες μη μόνιμους κατοίκους ή μόνιμους κατοίκους που λόγω κάποιας αιφνίδιας κατάστασης κατέστησαν εμπερίστατοι (και ενδεχομένως άστεγοι για ένα μικρό χρονικό διάστημα). Συνεπώς, η Χίος δεν έχει ανάγκη μόνιμου δημοτικού ξενώνα αστέγων, αλλά δημοτικού υπνωτηρίου που θα μπορεί να φιλοξενήσει κάποιο άτομο για λίγες ημέρες έως κάποιες εβδομάδες. Ειρήσθω εν παρόδω ότι, το δημοτικό υπνωτήριο μπορεί να λειτουργήσει και με τη συνδρομή 2-3 ατόμων (είτε εθελοντών, είτε με ανάθεση της εργολαβίας επιμέλειας και καθαρισμού της δομής από ιδιωτικό συνεργείο), ενώ ο μόνιμος δημοτικός ξενώνας απαιτεί τη λειτουργία δομής με μόνιμο προσωπικό, με συγκεκριμένη αδειοδότηση, με πιστώσεις (εκατοντάδες χιλιάδες Ευρώ ετησίως) που θα βαρύνουν το Δήμο. Η χρηματοδότηση του ΕΣΠΑ αφορά μόνο στη δημιουργία της δομής και τη μισθοδοσία προσωπικού για λίγα χρόνια και ακολούθως αυτά όλα περιέρχονται στην ευθύνη λειτουργίας και την κάλυψη των εξόδων από το Δήμο. Μιλάμε για εκατοντάδες χιλιάδες Ευρώ ετησίως. Αντίθετα, η δημιουργία δημοτικού υπνωτηρίου δίνει άμεση λύση σε όποιο περιστατικό προκύψει, για λίγες εβδομάδες φιλοξενίας και με ετήσια δαπάνη που μπορεί ο Δήμος να εντάξει στον ετήσιο προγραμματισμό των δράσεων της Κοινωνικής Πρόνοιας. Θα σας αναφέρω
πραγματικά παραδείγματα: Επί των δημοτικών Αρχών Μάρκου Μεννή (2003-2006) και Μανώλη Βουρνού (2014-2019) οπότε και ήμουν υπεύθυνος της δημοτικής Πρόνοιας, παρουσιάστηκαν 4-5 περιπτώσεις αστέγων προσωρινού χαρακτήρα (2-3 μόνο ήσαν Χιώτες, οι υπόλοιποι ήσαν διερχόμενοι για λίγες ημέρες) οι οποίες αντιμετωπίστηκαν ως εξής: Ο ένας άστεγος συμπολίτης μας (τον οποίο ανακαλύψαμε μέσα σε …βάρκα!) φιλοξενήθηκε για 2 μήνες σε πανσιόν και του καλύψαμε τα έξοδα διαμονής αλλά και διατροφής του (σε συνεργασία με εστιατόριο που καθημερινά του έδιδε μερίδα φαγητού). Σε άλλη περίπτωση, ο άστεγός συμπολίτης μας (που ανακαλύψαμε σε…οικοδομή!) μεταφέρθηκε σε γκαρσονιέρα, την οποία ενοικιάσαμε και καταβάλλαμε το ενοίκιο για έξι μήνες, ενώ ακολούθως η διαμονή του παρατάθηκε για ακόμη έξι μήνες (δηλαδή ένα χρόνο). Εκεί ήταν ειδική περίπτωση και καλύψαμε και τη δαπάνη ηλεκτρικού ρεύματος και νερού. Οι περιπτώσεις των άλλων δύο παρεπιδημούντων (που έμειναν 2-3 ημέρες στη Χίο και δεν ήσαν Χιώτες)
καλύφθηκαν με την καταβολή των εξόδων διαμονής σε πανσιόν. Δηλαδή με λιγότερο από 10.000 Ευρώ το χρόνο μπορείς να καλύψεις όσες περιπτώσεις αστέγων σου εμφανιστούν, το δε ποσό που θα παραμένει αδιάθετο (διότι δεν θα έχεις άστεγο κάθε χρόνο και για όλη τα διάρκεια του έτους) θα μεταφέρεται στον επόμενο χρόνο και ολοένα θα αυξάνεται, οπότε από τα χρήματα αυτά μπορείς να λειτουργείς ένα δημοτικό υπνωτήριο. Και μόνο τα έσοδα που έχει ο Δήμος Χίου από το κληροδότημα
Ιωάννη Σκαραμαγκά (Τεργέστη Ιταλίας) αρκούν για να καλύψει ο Δήμος τη δράση αυτή, δίχως να διαθέσει τίποτα από το δικό του ταμείο. Αυτά εφάρμοζα εγώ και μάλιστα το παράδειγμά μου μιμήθηκε ο γειτονικός Δήμος Μυτιλήνης από το 2020 έως σήμερα, οπότε και κάθε διετία δημοπρατεί το έργο φιλοξενίας αστέγων σε συνεργασία με ξενοδοχείο ή ενοικιαζόμενα δωμάτια της Μυτιλήνης έναντι αμοιβής.
Κοντολογίς, το ζήτημα της προσωρινής φιλοξενίας αστέγων λύνεται δίχως την δημιουργία δημοτικού ξενώνα, ούτε υπνωτηρίου. Ο Δήμος οφείλει να εγγράψει στον προϋπολογισμό του ποσό 10.000 Ευρώ ετησίως και να καλύπτει από εκεί τα έξοδα προσωρινής φιλοξενίας (διαμονή και σίτιση) αστέγων που πιθανόν εμφανιστούν σε συνεργασία με ενοικιαζόμενα δωμάτια. Αυτό κάνει και ο Δήμος Μυτιλήνης. Κι έτσι δεν στιγματίζεται ο άστεγος συμπολίτης μας. Επίσης, να εντάξει τους αστέγους στο πρόγραμμα κοινωνικής αλληλεγγύης (200 ευρώ μηνιαίως), στο κοινωνικό παντοπωλείο του Δήμου και στο πρόγραμμα ΤΕΒΑ (το τελευταίο διεκόπη με ευθύνη της δημοτικής Αρχής Κάρμαντζη, που δεν ανανέωσε την παράτασή του για την επόμενη πενταετία, με αποτέλεσμα να το πάρει η Περιφέρεια και να μην λειτουργεί στη Χίο εδώ και αρκετά χρόνια!).
Έπειτα, θα πρέπει να ληφθούν υπόψιν ακόμη δύο παράμετροι:
- Όσοι διαμένουν σε μια τέτοια δομή δεν πρέπει να στιγματίζονται (γκετοποιούνται) από το υπόλοιπο κοινωνικό σύνολο. Σκοπός της Κοινωνικής Πρόνοιας δεν είναι να εξασφαλίσει μόνιμη δομή φιλοξενίας σε έναν άστεγο, αλλά να τον φιλοξενήσει προσωρινά, μεριμνώντας όμως να του βρει μια εργασία ώστε να εξασφαλίσει ο ίδιος τα προς το ζην (ενισχύοντας τον περιοδικά, όποτε καθίσταται απαραίτητο), εκτός εάν είναι υπερήλικας, οπότε η δομή αστέγων δεν τον αφορά.
Πρέπει να διαχωρίσουμε τον οίκο ευγηρίας (άτομα άνω των 60-65 ετών), από το δημοτικό υπνωτήριο αστέγων. Τους υπερήλικες δεν εξυπηρετούν τα δημοτικά υπνωτήρια αλλά οι οίκοι ευγηρίας. Ενώ το αντίστροφο ενίοτε συμβαίνει εξ ανάγκης! - Στη Χίο υπάρχουν αρκετοί γέροντες που, είτε εγκαταλείφθηκαν από οικεία τους πρόσωπα, είτε δεν έχουν την οικονομική δυνατότητα να διαμένουν μόνοι. Στην περίπτωση αυτή, ο Δήμος οφείλει να σταθεί αρωγός, μιας και η Πολιτεία φαίνεται να έχει ξεχάσει τους ανθρώπους αυτούς! Έγραψα και άλλοτε ότι, αυτό που νομίζει ο κόσμος, ότι υπάρχουν κρατικά γηροκομεία, είναι μύθος. Στην Ελλάδα δεν υπάρχουν κρατικά γηροκομεία. Υπάρχουν μόνο ιδιωτικά ή ανήκοντα την Εκκλησία ή σε κληροδότημα (όπως στη Χίο τα γηροκομεία Χίου ΄΄ΖΩΡΖΗΣ ΜΙΧΑΛΗΝΟΣ΄΄ και Καρδαμύλων ΄΄ΑΓΙΑ ΜΑΡΙΝΑ΄΄). Η Πολιτεία είναι απούσα. Τα γηροκομεία, που φιλοξενούν άπορους γέροντες, καλύπτουν τις δαπάνες τους είτε από δωρεές φιλάνθρωπων και αλληλέγγυων ιδιωτών είτε από χρήματα της Εκκλησίας, πάντως όχι από το Κράτος. Αυτό για όσους λένε διάφορα και δεν γνωρίζουν τι συμβαίνει. Από εκεί μια πέρα, ο Δήμος οφείλει να σταθεί αρωγός στα γηροκομεία για τους άπορους τροφίμους τους.
Προσωπικά, την περίοδο 2003-2006 είχα φροντίσει να επιχορηγηθεί το Γηροκομείο ΄΄ΖΩΡΖΗΣ ΜΙΧΑΛΗΝΟΣ΄΄ με το ποσό των 6.000 Ευρώ από τον Δημοτικό Οργανισμό Πρόνοιας (Δ.Ο.Π.), αλλά η τότε Αποκεντρωμένη Διοίκηση Βορείου Αιγαίου δεν ενέκρινε την Απόφαση του Δήμου. Αναγκάστηκα, τότε, να καταθέσω προσφυγή-ένσταση και μετέβην στη Μυτιλήνη ζητώντας ακρόαση από τον τότε Περιφερειάρχη Σέργιο Τσίφτη, στον οποίο εξήγησα τι συμβαίνει και ο ίδιος κάλεσε τον εκπρόσωπο της Περιφέρειας στην επιτροπή ενστάσεων προτείνοντας του να είναι θετικός. Έτσι, εγκρίθηκε η καταβολή της πίστωσης από το Δήμο στο Γηροκομείο και το αυτό πράξαμε και άλλη φορά χρηματοδοτώντας το γηροκομείο (τότε ο Δήμος Χίου ήταν μόνο η πόλη-Δ.Ε. Χίου, δεν ήταν ακόμη ενιαίος Δήμος και
δεν μπορούσαμε να χρηματοδοτήσουμε δομή εκτός πόλεως-Δήμου).
Το 2011 καταργήθηκε ο Δημοτικός Οργανισμός Πρόνοιας-Δ.Ο.Π. (βλέπε κατάπτυστη διοικητική μεταρρύθμιση Ραγκούση) και οι αρμοδιότητες επέστρεψαν στο Δημοτικό Συμβούλιο. Το 2015, επί Μανώλη Βουρνού, ξεκίνησα πάλι την ενίσχυση των Γηροκομείων με τρόφιμα και είδη πρώτης ανάγκης 2-3 φορές το χρόνο.
Επίσης, την οικονομική ενίσχυση του Γηροκομείου ΄΄ΖΩΡΖΗΣ ΜΙΧΑΛΗΝΟΣ΄΄ στο όνομα απόρων τροφίμων (φιλοξενουμένων) του με ποσό 4.450 Ευρώ, αλλά και εκδηλώσεις και επισκέψεις σε συνεργασία με σχολεία και συλλόγους.
Υπάρχουν, λοιπόν, τρόποι οικονομικής ενίσχυσης των απόρων φιλοξενουμένων στα Γηροκομεία, αρκεί να υπάρχει πολιτική βούληση και θέληση προσφοράς. Ας ξεκινήσουν από αυτούς στο Δήμο κι έπειτα ας αναζητήσουν υπνωτήρια.
Και κάτι ακόμη πολύ σημαντικό: Στην περιοχή ΄΄Παναγίας Βοήθειας΄΄ ο Δήμος είναι ιδιοκτήτης κατοικιών που δώρισε τη δεκαετία του 1960 ο ευπατρίδης μεγαλοεπιχειρηματίας Νικόλαος Ζαννή Μίχαλος, για να διαμένουν προσωρινά άπορες οικογένειες. Από την περίοδο της δημοτικής Αρχής Γιώργη Βαρκάρη (1995- 1998), που έγινε τελευταία φορά δημοπράτηση για τη διάθεση μίας οικίας σε
εμπερίστατη οικογένεια (προγενέστερα είχαν γίνει επί δημαρχίας Γιάννη Μπουμπάρη, όπως και παλαιότερα), δεν υπήρξε άλλη ενέργεια, ούτε έλεγχος της κατάστασης των διαμενόντων. Το 2005, ως Αντιδήμαρχος, με διαπαραταξιακή επιτροπή του Δήμου και υπηρεσιακούς παράγοντες, επισκεφθήκαμε την περιοχή οπότε και διαπιστώσαμε ότι υπήρχε ένα σπίτι αδιάθετο. Το 2007 η δημοτική Αρχή άλλαξε και δεν μπορέσαμε να ολοκληρώσουμε αυτό που θέλαμε διότι αποχωρήσαμε από τη διοίκηση του Δήμου.
Το 2016, πάλι ως Αντιδήμαρχος, με ανάλογη επιτροπή εναπαλήφθηκε η αυτοψία και διαπιστώθηκε ότι δύο οικίες (από τις δέκα) έπρεπε να επιστραφούν στο Δήμο. Ακολούθησε η ίδια διαδικασία και εκπονήσαμε καταστατικό- κανονισμό λειτουργίας των κατοικιών, που ενέκρινε το Δημοτικό Συμβούλιο.
Όμως, έπρεπε να εγκριθεί και από τα αρμόδια Υπουργεία, κάτι χρονοβόρο, που προφανώς δεν μερίμνησαν να προχωρήσει οι επόμενοί μας αιρετοί, εγκαταλείποντας την περιουσία αυτή του Δήμου στην τύχη της. Αυτό που δεν έχει καταστεί σαφές είναι ότι, οι οικίες αυτές ανήκουν ιδιοκτησιακά στο Δήμο και δεν μεταβιβάζονται από γενιά σε γενιά στους οικείους των διαμενόντων (γι΄ αυτό και υπάρχει συμβολικό ενοίκιο της τάξεως του ενός (1) Ευρώ το χρόνο…!, για να διευκρινίζεται ότι ιδιοκτήτης είναι ο Δήμος και η περιουσία αυτή δεν μεταβιβάζεται σε απογόνους ή συγγενείς, ούτε μπορούν αυτοί να μένουν διαπαντός εκεί), αλλά διαμένουν προσωρινά και έως ότου υπάρξει βελτίωση της οικονομικής κατάστασής τους, δεδομένου ότι υπάρχουν και πλέον εκείνων ασθενέστεροι οικονομικά πολίτες στη Χίο.
Ασφαλώς, από τη σημερινή δημοτική Αρχή δεν περιμένουμε πολλά πράγματα διότι οι άνθρωποι και δεν θέλουν και δεν ξέρουν και δεν μπορούν. Όμως, στο ίδιο ζήτημα και η προηγούμενη δημοτική Αρχή δεν έκανε τίποτα. Όλοι μαζί, αντί να πελαγοδρομούν σε αναζητήσεις κτιρίων για υπνωτήρια, κλπ, κάτι που δεν πρόκειται να ευδοκιμήσει μελλοντικά ακόμη κι αν τελεσφορήσει σήμερα, γιατί δεν πάνε να πάρουν τις οικίες που ανήκουν στο Δήμο στο συνοικισμό της ΄΄Παναγίας Βοήθειας΄΄, να στεγάζουν εκεί προσωρινά αστέγους; Υπόψιν ότι, οι οικίες αυτές διαθέτουν ηλεκτρικό ρεύμα και νερό. Ας κάνουν αυτό, παράλληλα με την καταβολή εφάπαξ οικονομικών ενισχύσεων στα ονόματα των απόρων συμπολιτών μας, που φιλοξενούνται στα δυο Γηροκομεία- Κληροδοτήματα (Χίου και Καρδαμύλων). Έτσι το ζήτημα των αστέγων, αλλά και της ενίσχυσης των απόρων τροφίμων των γηροκομείων, διευθετείται δίχως μεγαλεπήβολα σχέδια και μεγαλόστομες εξαγγελίες!
