ΑΦΙΕΡΩΜΑ
Στον Σεβασμιώτατο Αρχιεπίσκοπο Κρήτης κύριο κύριο Ευγένιον,
τον κατά κόσμον Ευάγγελο Χρήστου Αντωνόπουλο,
από το Ηράκλειο Κρήτης, Πτυχιούχο
της Θεολογικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού
Πανεπιστημίου Αθηνών, στον Μεταπτυχιακό κλάδο της Ιστορικής
Θεολογίας, του Α. Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης,
Πρόεδρο της Ιεράς Επαρχικής Συνόδου της ημιαυτόνομης
Εκκλησίας της Κρήτης από τον Ιανουάριο 2022.
Τον Έλληνα Ιεράρχη του Οικουμενικού Πατριαρχείου
Κωνσταντινουπόλεως, τον Αρχιεπίσκοπο Κρήτης,
τον Θεόπεμπτο, οχ΄ άριστον, τον μειλίχιο, αγαθοεργό,
συμπαθή, ελεήμονα, σπουδαίο, ΑΞΙΟ της Αρχιεπισκοπής,
διαπρύσιο κήρυκα του Θείου Λόγου και με πολυσχιδή
δράσιν Ιεράρχη, για όσα υπέρ της Αγίας μας
ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ προσέφερε και προσφέρει!
Μετά βαθυτάτου σεβασμού. Ασπάζομαι την δεξιάν Σας.
Χριστοφόρος Γ. Γατανάς.
Επίτιμος Λυκειάρχης Φιλόλογος και Ιστορικός
Χίος, 31 Αυγούστου 2025.
Ο νους μου και ο λογισμός μου συγχύζεται να γράψει
να στιχοπλέξη αστοχεί την άλωσιν της Πόλης,
Εσείς, βουνά θρηνήσετε και πέτραι ραγισθήτε….
Γράφει ο Επίτιμος Λυκειάρχης
Χριστοφόρος Γ. Γατανάς.
Οι στίχοι αυτοί προέρχονται από το ποίημα Θρήνος της Κωνσταντινουπόλεως, που είναι η αρχή του…
Πολλοί θρήνοι και ποιήματα έχουν κατά καιρούς γραφή για την άλωση της Κωνσταντινουπόλεως στις 29 Μαΐου 1453.
Σε άλλο ποίημα με επιγραφή Ανακάλημα της Κωνσταντινουπόλεως, γράφονται ανάμεσα στους άλλους οι στίχοι,
Θρήνος, κλαυθμός και οδυρμός, και στεναγμός και λύπη
θλίψις απαραμύθητος έπεσε τοις Ρωμαίοις
εχάσασιν το σπίτι τους, την πόλιν την αγίαν …
Έχουν γραφή και άλλα ποιήματα αλλά και θρήνοι..
Γράφεται στον Θρήνο της Κωνσταντινουπόλεως, ανάμεσα στα άλλα
Πόλη, το πάσχεις πάσχε το και το ποιείς ποιεί το
και η πολλή σου συμφορά π’εμέ πικρή εφάνη
γιατ΄ ήσαν ξενοδόχισσα, κυρά των αιχμαλώτων,
χριστιανισμού το καύχημα και των αγίων δόξα,
των ξένων και των αδερφών η παρακαταθήκη΄
Γράφεται ακόμη κι άλλος θρήνος με την ίδια επιγραφή στο ποίημα΄
Μαύρα πουλιά εφάνησαν από την εσπερία
και εχάλασαν την άμπελον έως την μεσημβρία.
Εμπήκε και η αυλακιά π΄ εχάλασε τ΄ αμπέλι
και το αρκούδι μάχεται και να το παλέψη θέλει.
….Ωσάν εκείνος που έτρωγε εκείνο το συκώτι
και έφαγεν ξερό ψωμί, δεν είχε τι να πάρει
Ω της παραχωρήσεως, βαβαί της δυστυχίας,
το πως μας επερίφραξε δεσμός της αμαρτίας …
Γράφονται και άλλα πολλά τραγούδια και θρήνοι για την άλωση της Κωνσταντινουπόλεως.
Γράφεται σε θρήνο του Πόντου΄
Κάτω στην άσπρην θάλασσαν ….
Καράβιν χιλιαρμάτωτον ,καρδιά μου, καρδιά μου , καρδιά μου
εχπάστεν στην Φραγκίαν , έχων καρδίαν καυμένον.
Είχεν τραντέλλεινους , καρδιά μου καρδιά μου
Ρωμαϊκά παλληκάρια, κλαίει, καρδιά μου κλαίει΄
Λυγίσουνταν, συγκλίσκουνταν, καρδιά μου, καρδιά μου
κι εσέρνα τα κωπία,έχω καρδιάν καυμένον.
Άλλος θρήνος Κρήτης΄
Και η Δέσποινα ως τά΄ κουσεν…
Ε κι ο Μιχαήλ κι ο Γαβριήλ κι ο Μιχαήλ
κι ο Γαβριήλ την παρηγορήσαν
Εσώπα, εσώπασε ,αφέντρα και σώπασ΄ αφέντρα
και Κυρά
- Ε σώπα ,εσώπας΄ άφέντρα και σώπασε αφέντρα
- Και Κυρά και μη πολύ δακρύζης
- ε πάλι, ε πάλε με χρόνια με χρόνια με καιρούς
Πάλι δικά μας θα΄ναι,
- Σώπασε αφέντρα και σώπασε αφέντρα και Κυρά.
Μια λυγερή κατέβαινε. Θρήνος Κρήτης.
——
Μια λυγερή, μια λυγερή κατέβαινε
μέσ΄τη βρύση να γεμώση.
Στο δρόμο – στο δρόμο δράκος κάθεται
την κόρη να φιλήση, μα η κόρη
μα η κόρη ως ήτο φρόνιμη
μα η κόρη ως ήτο φρόνιμη, φρόνιμ φρόνιμα
απολογήθη, δράκοντα, κι αν φιλήσης με.
Στο δρόμο δράκος κάθεται
ε, την κόρη να φιλήση
κι η κόρη ως ήτο φρόνιμη
ως ήτο φρόνιμη
κι η κόρη ως ήτο φρόνιμη
ε, φρόνιμα απολογήθη.
Δράκοντα, δράκοντα κι αν
Δράκοντα κι αν φιλήσης με,
ε, να το πληρώσης θέλεις
γιτ΄ έχω δώδεκα αδερφές
και δεκαοχτώ ξαδέρφια
κ΄ έχω πατέρα Διγενή.
Μη δότε λόγο…
Μη δότε λόγο στη Φραγκιά,
Θάρ΄ του τρία καράβια, το΄να πάρη
τον Σταυρό, το άλλο το Βαγγέλιο,
το τρίτο το τρανύτερο την άγια Τράπεζά μας,
…..
Και έπαψε η Λειτουργιά σωπάσαν οι ψαλτάδες
κη η Εκκλησιά ανεστέναξε σβηστήκαν τα καντήλια.
Κι η Δέσποινα ως τ΄ άκουσε τα μάθια της εδακρύσαν
κι ο Μιχαήλ και ο Γαβριήλ την επαρηγορήσαν.
Σώπασε αφέντρα και κυρά και μη πολλά δακρύζεις
πάλε με χρόνια με καιρούς πάλε δικά μας θα΄ναι.
ΘΡΑΚΗΣ.
Ο Κωνσταντίνος ο μικρός, ο Κωνσταντίνος ο μικρός
ο μικροκωνσταντίνος,
μικρόν τον είχε η μάνα του
μικρόν τον είχε η μάνα του μικρόν τ΄ αρραβωνιάζει
μικρόν τον ήρτε μήνυμα στον πόλεμο να πάη.
Νύχτα σελώ- νύχτα σελώνει τ΄ άλογα
νύχτα σελώνει τ΄ άλογα νύχτα τα καλιβώνει
βάν΄ ασημέν- βαν ασημένια πέταλα
βάν΄ ασημένια πέταλα, μαλαματένιες λάθρες
και τα σελο- και τα σελοπατήματα
και τα σελοπατήματα, όλα μαργαριτάρια.
ΘΡΗΝΟΣ Κρήτης.
……….
Και πουν οι γε αντρειμένοι σου όμορφα παλληκάρια
η μαύρη γη τα χαίρεται στον μαυρισμένο άδη.
……….
Μον΄ έχω αμάχι τση φραγκιάς αμάχι έχω τω φλάρω
μ΄ από δε μαγιοστάρανε μ΄ από δε με βοηθήσαν.
Η ημέρα η σημερινή δεν είναι σαν τις άλλες
ειν΄ απ΄ τση μπλειό φανήσιμες κι από τση μπλειό μεγάλες
Σα σήμερο η πατρίδα μας έπεσε πληγωμένη
Κι απ΄ τση πληγές τα αίματα βγήκε μπλειό δοξασμένη.
Στων αντρειωμένων τη θανή δεν πρέπου μοιρολόγια
μόνο στεφάνια δάφνινα τραγούδια για τα ξόδια.
Τον αντρειωμένο μην τον κλαις έστω κι αν αποθάνη
γιατί φοράει αμάραντο της δόξας το στεφάνι.
Βορειοελλαδικόν.
………
Στο δρόμο που πηγαίναν στη Μαύρη θάλασσα
βαρειά φουρτούνα πιάνει Παναγιά μου, ξεσκιούνται τα πανιά.
- Δεν κλαίμε το καράβι, δεν κλαίμε τα πανιά
τον καπετάνιο κλαίμε Παναγιά μου, τα νηώτικα παιδιά.
-Βοήθα Παναγιά μου, για να γλυτώσομε
για όσα καντήλια έχεις Παναγιά μου, να τ΄ ασημώνουμε.
ΘΡΗΝΟΣ Θράκης.
Σημαίνει κι η Αγια Σοφιά ,το Μέγα Μοναστήρι.
Ψέλνει δεξιά ο Βασιλιάς, ζερβά ο Πατριάρχης
φωνή τους ήρθε απ΄ το Θεό κι από αγγέλου κρίσι
πήραν την πόλι πήραν την πήραν τη Σαλονίκη
πήραν και την αγιά Σοφιά, το Μέγα Μοναστήρι
πήραν μανάδες με παιδιά ,κυράδες με τους άντρες
πήραν παιδιά απ΄ το δάσκαλο κοράσια απ’ το γκεργέφι
ΘΡΗΝΟΣ Μ. Ασίας.
Σήμερα ψάλλουν Εκκλησιές….
ψάλλει και η ΑΓΙΑ ΣΟΦΙΑ το Μέγα Μοναστήρι
ψάλλει δεξιά ψάλλει δεξιά ο βασιλιάς ψάλλει
ψάλλει δεξιά ο βασιλιάς ζερβά ζερβά ο Πατριάρχης
ψάλλουνε το χερουβικό ψάλλουν
ψάλλουνε το χερουβικό και το Α και το Άξιον εστί
φωνή ηκούστη εξ ουρανού φωνή…
ΘΡΗΝΟΣ Πόντου.
…. Και τα τζαγκία κόκκινα και το τζαρκουλίν μαύρον
κι εβάστανε σα χάντζια του παλληκαρί βραχιόναν
Αητέμ για δος μου αν συ κρατείς για πες όθεν κείται
Αυταί που πέρα το ρασίν εις άλλο τ΄ απέκει μέρος…
Μαύρα πουλία τρων ατόν και τ΄ άσπρα τρού΄λίσκον.
Τρία καράβια φεύγουνε ( Θράκης).
Τρία καράβια βοήθα Παναγιά τρία καράβια φεύγουνε
μέσα από την Πόλη, καρδιά μου κλαίει και αναστενάζει
τόνα φορτώ τόνα φορτώνει το Σταυρό
και τ΄ άλλο το Ευαγγέλιο, κλαίει η καρδιά μου
κλαίει καρδιά μου κι αναστενάζει.
Το τρίτο, βοήθα Παναγιά
το τρίτο, το τρίτο καλύτερο
την άγια τράπεζά μας, κλαίει η καρδιά μου
κλαίει καρδιά κι αναστενάζει.
Χίλιοι μαστόροι δούλευαν.
Θρήνος της αλώσεως- Πελοποννήσου
και Στερεάς Ελλάδας.
Χίλιοι μαστόροι δούλευαν και χίλιοι μαθητάδες.
Να φκειάσουν, να φκειάσουν πύργον υψηλό
να φκειάσουν πύργον υψηλό να φκειάσουν μοναστήρι.
Να φκειάσουν τη…. να φκειάσουν την Αγιά Σοφιά
να φκειάσουν την αγιά Σοφιά, το Μέγα Μοναστήρι.
Απ΄ το Άγιον Όρος το νερό
απ΄ τ΄ Άγιον Όρος το νερό κι από την Αθήνα χώμα
Κι από τα Ιεροσόλυμα φέρνουν τα κεραμίδια.
ΕΠΙΜΕΤΡΟ.
Θρήνος, κλαυθμός και οδυρμός και στεναγμός και λύπη
θλίψις απαραμύθητος έπεσε τοις Ρωμαίοις,
εχάσασιν το σπίτιν τους, την Πόλιν την αγίαν,
το θάρρος και το καύχημα και την απαντοχήν τους,
τις το πει, τις το μήνυσε ;που ήλθε το μαντάτο;
Καράβιν εκατέβαινε εις τα μέρη της Τενέδου
και κάτεργον το απάντησε, στέκει και ανερωτά το
-Καράβι ,πόθεν έρχεσαι και πόθεν κατεβαίνεις;
Έρχομαι απ΄ το ανάθεμα και εκ το βαρύν το σκότος
απ΄ την αστροποχάλαζην ,απ΄την ανεμοζάλην΄
από την Πόλιν έρχομαι την αστραποκαμένην.
Εγώ γομάριν δε βαστώ, αμμέ μαντάτα φέρνω
και για τους χριστιανούς ,πικρά και δολωμένα.
Οι Τούρκοι ήρθασιν ,επήρασιν την Πόλιν,
απώλεσαν τους χριστιανούς εκεί και πανταχόθεν.
Ανακάλημα της Κωνσταντινουπόλεως.
(στίχοι 1- 15).
Θρήνος Κωνσταντινουπόλεως.(126 στίχοι).
Ο νους μου και ο λογισμός συγχίζεται να γράψη
να στιχοπλέξη αστοχεί την άλωσιν της Πόλης.
Εσείς, βουνά θρηνήσετε και πέτραι ραγισθήτε
και ποταμοί φυράσετε και βρύσες ξεραθήτε,
διότι εχάθη το κλειδί όλης της οικουμένης
το μάτι της Ανατολής και της Χριστιανοσύνης.
Κι εσέ, σελήνη, τον ουρανόν, την γην μου την φωτίσης.(στ. 1-7).
Εσαεί με αγάπη Χριστού !
Εσαεί με χαρά !
ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΣ Γ. ΓΑΤΑΝΑΣ
Από τα Φυτά της Χίου.
Πτυχιούχος Τμημάτων Ιστορίας – Αρχαιολογίας και Κλασσικής
Φιλολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του Εθνικού
και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών.
Πτυχιούχος Διδασκαλείου Μέσης Εκπαιδεύσεως Αθηνών,
μείζονος διαρκείας.
Έπαινος Ακαδημίας Αθηνών.
Βραβείο α΄ με έπαινο της Γλωσσικής Εταιρείας Αθηνών.
Χρυσούς Σταυρός του Αγ. Ισιδώρου, ανώτατο παράσημο της Χιακής Εκκλησίας.
Έπαινος της Γλωσσικής Εταιρείας Αθηνών.
Μέλος της Ένωσης Ελλήνων Λογοτεχνών.
Συγγραφέας. Επίτιμος ανταποκριτής και αρθρογράφος της Χιακής εφημερίδος « Η ΠΡΟΟΔΟΣ» από τα 1970- 2011.
