Σάλο και έντονες συζητήσεις προκάλεσε περιστατικό που σημειώθηκε πρόσφατα σε κατάστημα εστίασης στη Χίο, όταν –σύμφωνα με μαρτυρίες– Χιώτες θαμώνες σηκώθηκαν από τα τραπέζια τους, ύστερα από παρότρυνση του προσωπικού, προκειμένου να καθίσουν Τούρκοι πελάτες.
Το περιστατικό, που μεταφέρθηκε από στόμα σε στόμα και πυροδότησε έντονη κριτική στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αναδεικνύει ένα ευρύτερο κοινωνικό φαινόμενο: το πώς η έννοια της «φιλοξενίας» μπορεί, υπό προϋποθέσεις, να μετατραπεί σε υποτίμηση των ίδιων των ντόπιων.
Η εικόνα αυτή δεν είναι απλώς ατυχής, αλλά συμβολική μιας ευρύτερης πραγματικότητας: η οικονομική εξάρτηση από τον τουρισμό έχει φέρει μια «υποταγή» της ντόπιας κοινωνίας στις ανάγκες των επισκεπτών, συχνά εις βάρος της αξιοπρέπειας των κατοίκων.
Η Χίος, ως νησί που δέχεται αυξημένο τουρισμό από τη γειτονική Τουρκία, στηρίζει σημαντικό μέρος της οικονομίας της στις τουριστικές ροές από τα απέναντι παράλια. Ωστόσο, όπως σημειώνουν πολλοί κάτοικοι, το όριο ανάμεσα στη σωστή υποδοχή και στην «υποταγή για το χαμόγελο του πελάτη» μοιάζει να έχει χαθεί.
«Δεν είναι θέμα εθνικότητας, είναι θέμα αξιοπρέπειας», σχολίασε κάτοικος του νησιού. «Δεν μπορεί να σηκώνεις δικούς σου ανθρώπους για να καθίσουν άλλοι, όποιοι κι αν είναι. Η Χίος δεν πρέπει να ξεχνά ποιοι τη στηρίζουν τον χειμώνα».
Η εικόνα αυτή έρχεται να θυμίσει τα λόγια του μεγάλου Τραγουδιστή Στέλιου Καζαντζίδη, που είχε ερμηνεύσει το ποντιακό τραγούδι «Πατρίδα μ’ αραεύω σε», το οποίο εκφράζει το δράμα του ξεριζωμού και την αίσθηση του ξένου και στις δύο πατρίδες: «Στα ξένα είμαι Έλληνας και στην Ελλάδα ξένος». Μια φράση που, δεκαετίες μετά, εξακολουθεί να εκφράζει το αίσθημα πολλών Ελλήνων — ειδικά όταν βλέπουν τον τόπο τους να μετατρέπεται σε «σκηνικό εξυπηρέτησης», ακόμη κι εις βάρος των ίδιων.
Το ζήτημα δεν αφορά απλώς ένα μεμονωμένο επεισόδιο, αλλά εγείρει ερωτήματα για την ταυτότητα, την αυτοεκτίμηση και τη σχέση μας με τον τουρισμό. Μπορεί η Ελλάδα να παραμείνει φιλόξενη χωρίς να γίνει «ξένη στον εαυτό της»;
Παντελής Κυδώνης
