Του Παντελή Κυδώνη
Η Χίος μπαίνει στη γιορτινή περίοδο με έναν εντυπωσιακό εορταστικό προϋπολογισμό που φτάνει τις 99.000 ευρώ. Λαμπιόνια, στολισμοί, εκδηλώσεις και χριστουγεννιάτικες δράσεις υπόσχονται μια «λαμπερή» εικόνα για το νησί. Κι όμως, πίσω από τα φώτα και τα εορταστικά σκηνικά, ένα από τα πιο βαθιά ριζωμένα χιώτικα έθιμα συνεχίζει να αντιμετωπίζεται σαν… ξένο σώμα.
Τα Αγιοβασιλιάτικα Καραβάκια, ένα έθιμο που όχι απλώς συμβολίζει αλλά και ταυτίζεται με την τοπική ταυτότητα, μένει για ακόμη μια χρονιά χωρίς ουσιαστική θεσμική υποστήριξη. Παρά το σημαντικό αυτό ποσό, το παραδοσιακό έθιμο των Αγιοβασιλιάτικων Καραβιών δεν φαίνεται να λαμβάνει κάποια συγκεκριμένη υποστήριξη από θεσμικούς φορείς.
Την ώρα που ο Δήμος επενδύει σε «λαμπερές» γιορτές, οι ενορίες συνεχίζουν μόνες τους να κρατούν ζωντανό ένα έθιμο που αποτελεί κομμάτι της χιώτικης ταυτότητας. Για πολλές δεκαετίες, το έθιμο επιβιώνει αποκλειστικά χάρη στην αφοσίωση των ενοριών και των ανθρώπων τους. Οι ίδιοι κάθε χρόνο βάζουν βαθιά το χέρι στην τσέπη, αναλαμβάνουν έξοδα, εργασία, ώρες προετοιμασίας και αμέτρητη προσωπική προσφορά, ώστε τα καραβάκια να παρουσιαστούν όπως ορίζει η παράδοση της Χίου. Ένα έθιμο που απαιτεί κόπο, δημιουργικότητα και μεράκι —αλλά όπως φαίνεται, όχι την προσοχή των θεσμών.
Κι ενώ το νησί στολίζεται με κόστος που αγγίζει εξαψήφιο αριθμό, το ερώτημα που αιωρείται είναι πιο επίκαιρο από ποτέ:
Μήπως τελικά τα φώτα έχουν μεγαλύτερη αξία από την ίδια την παράδοση;
Η αντίθεση γίνεται ακόμη πιο έντονη αν σκεφτεί κανείς ότι κάθε χρόνο προκύπτει το ίδιο ζήτημα: αν την Πρωτοχρονιά, όταν θα παρουσιαστούν τα καραβάκια, θα ζητηθεί εκ νέου ενοίκιο για την Πλατεία. Για μια εκδήλωση που δεν έχει κερδοσκοπικό χαρακτήρα. Για ένα έθιμο που λειτουργεί ως ζωντανή πολιτιστική κληρονομιά. Για μια δράση που κρατιέται στα πόδια της όχι χάρη στην τοπική διοίκηση, αλλά παρά την τοπική διοίκηση.
Και έτσι, μέσα στη γιορτινή εικόνα, η Χίος βρίσκεται μπροστά σε ένα ξεκάθαρο δίλημμα:
Θέλουμε να επενδύουμε σε εντυπώσεις ή σε ουσία;
Σε στολισμένα δέντρα ή στις ρίζες μας;
Το έθιμο των Αγιοβασιλιάτικων Καραβιών δεν είναι απλώς μια γιορτινή δράση. Είναι κομμάτι της ιστορίας, της συλλογικής μνήμης και της ταυτότητας του νησιού. Είναι αυτό που ξεχωρίζει τη Χίο από κάθε άλλο μέρος και το κάνει μοναδικό.
Κι όμως, παραμένει στο περιθώριο, την ώρα που ο δημόσιος προϋπολογισμός επενδύει αλλού.
Η συζήτηση, λοιπόν, δεν αφορά μόνο τα χρήματα. Αφορά την ιεράρχηση αξιών. Αφορά το τι θέλουμε να προβάλλουμε ως κοινωνία. Και τελικά, αφορά το ποιος πραγματικά θέλει το καλό αυτού του τόπου —και ποιος απλώς θέλει… να ανάβει φώτα και να λαμπυρίζουν οι δημόσιες υπηρεσίες.
Παντελής Κυδώνης
