Η Ιστορία της Χίου διά μέσου των αιώνων.

Γράφει ο Επίτιμος Λυκειάρχης

Χριστοφόρος Γ. Γατανάς.

Η Χίος, διά μέσου των αιώνων, ήταν το μήλο της έριδος για φίλους και εχθρούς, για κατακτητές, πειρατές, για άρπαγες και ληστές.

Άλλαξε κυριάρχους από τα 500 π.Χ. και αργότερα πολλές φορές οι εχθροί – κυρίαρχοι ανεξάρτητα από φυλές, είχαν ένα σκοπό, πώς δηλ. να ωφελούντο , να αρπάσουν από το νησί μας ό,τι πολυτιμότερον είχεν.

Η Χίος, κάτω από τους βασιλείς της Ιωνίας και τυράννους, ήταν μία από τις πόλεις του Πανιωνίου, άρχισε να δέχεται επιθέσεις και κατακτήσεις. Όταν στα 498 π.Χ. οι Πέρσες κατέλαβαν τη Μίλητο, υποδουλώθηκαν από τους Πέρσες , στα 449 π.Χ. απελευθερώθησαν από τον Κίμωνα γιό του νικητή του Μαραθώνα τον στρατηγό Μιλτιάδη. Αυτή όμως η απελευθέρωση είχε σαν συνέχεια να δεθεί στο άρμα των Αθηνών έναντι των Σπαρτιατών και να ακολουθούν τους Αθηναίους σε όλες τις αλλαγές του Πελοποννησιακού πολέμου στα 431- 404 π.Χ. μέχρι το 411 π.Χ. οπότε το αριστοκρατικό κόμμα της Χίου εκάλεσε τους Σπαρτιάτες και κατέλαβαν την Χίο, άρχισαν οι μάχες μεταξύ των Σπαρτιατών και Αθηναίων και κάτοικοι της Χίου έμειναν μέχρι τα 394 π.Χ. κάτω από τους Σπαρτιάτες.

Ο στρατηγός των Θηβών ο Επαμεινώνδας , περίπου στα 366 π.Χ. υποχρέωσε τους κατοίκους της Χίου στην Θήβα να υποταγούν και μετέπειτα επανήλθαν στα 356 στην κυριαρχία των Αθηνών , οπότε με την βοήθεια του βασιλέα των Περσών, επέτυχαν να υποτάξουν την κυριαρχία των Αθηναίων.

Στα 338 π.Χ. οι κάτοικοι της νήσου μας καταπολέμησαν τον Μέγα Αλέξανδρο και παρεδόθησαν από τον αριστοκρατική μερίδα στον σατράπη Φαρνάβαζο , αλλά κατόπιν μετά την οριστική επιβολή των Μακεδόνων, επί έναν αιώνα η Χίος ήταν υπό την κυριαρχία αυτών και των διαδόχων τους, μέχρις όταν ο Μιθριδάτης και κατόπιν ο Ρωμαίος Σύλλας κατέστρεψεν 2 φορές το νησί . Κατόπιν ήλθεν η Βυζαντινή εποχή.

Μετά από αυτά και στη συνέχεια 15 αιώνων ήλθαν οι καταλήψεις της Χίου από τον Τζαχά Πασά, τους Βυζαντινούς, τους Γενουάτες, τους Σαρακηνούς, τους Τούρκους, τους Ιταλούς από την Φλωρεντία, τους Βενετούς και πάλι τους Τούρκους μέχρι τα 1912.

Η Ιστορία της Χίου δεν έχει ουδεμία ασφαλή ιστορική εποχή για 600 χρόνια, δηλ. από τα 300 μέχρι τα 900 μ.Χ.

Ο πρώτος αυτοκράτορας του Βυζαντίου, ο Μέγας Κωνσταντίνος απεγύμνωσε τη Χίο από κάθε έργο τέχνης, όσα είχαν αφήσει οι Ρωμαίοι στο νησί, για να στολίσει τη νέα πρωτεύουσα που έλαβε το όνομά του και κατέβαλεν βαρύτατους και αβάσταχτους φόρους.

Πάντως οι πηγές για την Κωνσταντινούπολη μαρτυρούν ότι όταν εκτίσθη η νέα πρωτεύουσα του Ρωμαϊκού κράτους, πολλά από καλλιτεχνήματα της Χίου όσα είχαν περισωθεί από τις αρπαγές των Ρωμαίων , την πανωλεθρία του Μιθριδάτη, τους σεισμούς και τις καταστροφές των Γότθων , μεταφέρθησαν στην Κωνσταντινούπολη , ο Μέγας Κωνσταντίνος αφήρεσεν από όσα διεσώθησαν αρχαίων ναών και άλλων οικοδομημάτων της Χίου, τα καλύτερα έργα για να στολίσει την νέα πρωτεύουσα.

Αργότερα, στην βασιλεία του αυτοκράτορα Θεοδοσίου του Μικρού (403- 450 μ.Χ.) αρπάγησαν από τη Χίο και τα υπόλοιπα έργα τέχνης μεταξύ των οποίων και 4 χρυσοί ίπποι οι μικροί, να τοποθετηθούν εκεί στον Ιππόδρομο της Κων/ πόλεως , όπως γράφουν ο Κοδρινός, ο Ζολώτας και άλλοι.

Αυτά τα μικρά άλογα, βεβαιούται ότι ήταν έργο Χίου καλλιτέχνη που ήκμασεν γύρω στα 200 π.Χ. και στόλιζαν την κορυφή του Καθεδρικού ναού του Αγίου Μάρκου της Βενετίας.

Υποστηρίζεται ότι είχαν στολίσει αυτά τις αψίδες των Ρωμαίων αυτοκρατόρων του Νέρωνα και Τραϊανού.

Στα 1204 με την κατάληψη της Κωνσταντινουπόλεως από τους Σταυροφόρους, διεσώθησαν από μεγάλη πυρκαγιά.

Οι Σταυροφόροι της 4ης Σταυροφορίας τα μετέφεραν στην Ιταλία και εκεί παρέμειναν για 5 αιώνες στην κορυφή της Βασιλικής εκκλησίας του Αγίου Μάρκου της Βενετίας, έως ότου ήλθεν ο Ναπολέων και τα επήρε για στολίδι στα ανάκτορα του Κεραμεικού στο Παρίσι.

Μετέπειτα ο αυτοκράτορας Φραγκίσκος Α΄ υπεχρεώθη να τα επαναφέρει στη Βενετία, αλλά το πλοίο που τα μετέφερε εναυάγησε στις Ιταλικές ακτές της Ραβέννας , τα άλλα όμως διεσώθησαν με τη βοήθεια εθελοντών δυτών από την Ιταλία.

Β΄

Από διάφορες επιγραφές μαθαίνομε ότι και εδώ στη Χίο ετελούντο τοπικοί αγώνες προς τιμή των Μουσών, του Ηρακλή, του Διονύσου και αργότερα τα Καισάρια.

Οι αγώνες για τις Μούσες ήσαν οι λεγόμενοι Μουσικοί, για τον Ηρακλή γυμναστικοί και για τον Διόνυσο θεατρικοί. Στους μετέπειτα χρόνους είχαμε τα Θεοφάνεια και τους Αγώνας Σεβαστούς.

Οι αθλητές όταν ενικούσαν , έβαζαν τα ομοιώματά τους στο λεγόμενο Ομήρειον Γυμνάσιον, όπου και οι ανδριάντες των ευεργετών της πόλεως.

Το Ομήρειον Γυμνάσιον ή Γυμναστήριον , ίδρυσαν στη μνήμη του Ομήρου που εθεωρείτο συμπατριώτης τους.

Από επιγραφές που διεσώθησαν , μαθαίνομε τα ονόματα Χίων νικητών σε αγώνες εκτός της Χίου.

Αγέλης Ολυμπιονίκης. Σε ηλικία 14 ετών εστεφανώθη στην Ολυμπία διότι ενίκησε γύρω στα 330 π.Χ.
Πίνδαρος ΄αυτός από σωζομένη επιγραφή, αγωνίσθη στην Δήλο και ενίκησε στο αγώνισμα της λαμπάδος όταν ήταν παιδί.
Διογένης ο Πολυνίκης. Αυτός σε επιγραφή κατά τον Β΄ π.Χ. αιώνα ενίκησε «παίδος πυγμήν τα εν Κω, τα εν Άργει, τα εν Δελφοίς άνδρας αγωνείους».

Από επιγραφές που ευρέθησαν στη Χίο, μαθαίνομε την τέλεση στη Χίον αγώνων με συμμετοχή ξένων αθλητών.

ΕΠΙΜΕΤΡΟ.

Πτυχιούχος είμαι των τμημάτων της Ιστορίας- Αρχαιολογίας και Κλασσικής Φιλολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, όπως πάντα γράφω.

Τα γραφόμενά μου τώρα θεωρούνται ένα ιερό μνημόσυνο στην άληστη μνήμη των καθηγητών μου της Ιστορίας εκεί στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, τους αειμνήστους καλούς καθηγητές μου, Ιωάννη Παπασταύρου, Διονύσιο Ζακυνθινό, Απόστολο Δασκαλάκη και Γεώργιο Κόλια και της Αρχαιολογίας τους αειμνήστους καθηγητές μου Σπυρίδωνα Μαρινάτο και Νικόλαο Μιχ. Κοντολέοντα, καταγόμενο από το χωριό μας τα Φυτά. Εικονίζεται στη φωτογραφία.

Πιστεύω ότι η Ιστορία είναι μία εξαίρετη από τις επιστήμες και εξακολουθεί να είναι επ΄ αόριστον και θα είναι εσαεί.

Σχετικά γράφει ο τραγικός ποιητής Ευριπίδης (480- 406 π.Χ.) και περισπούδαστα είναι τα γραφόμενά του « Όλβιος όστις της Ιστορίας έσχε μάθησιν» . Και εκείνο που γράφεται για την αρετή «Αρετή δε κάν λανθάνη τις ουκ απόλλυται , ζη δ΄ ουκ έτ΄ όντος σώματος ΄ κακοίσι άπαντα φρούδα συνθανόν΄ θ΄ υπό χθονός(απόσπασμα 734).

Γ΄

Η Ιερά Μονή Αγ. Ιωάννου Προδρόμου Μουνδών, παγχιακό ήταν προσκύνημα από τα παλιά και σύγχρονα χρόνια. Έτσι στα 1627, Ιεροδιάκονος στην Ιερά Μονή Μουνδών ήταν ο Θεόφιλος Σκυλίτσης.

Στα 1725 ο Ιωάννης Αργέντης ήταν από τους κτήτορες της Ιεράς Μονής Μουνδών. Στα 1757 ο Άνθιμος Αργέντης ήταν Ηγούμενος του Αγ. Γεωργίου στη Ζαρτουλίδα που ανήκε στην Ιερά Μονή Μουνδών. Επίτροποι της αυτής Ιεράς Μονής τον 16ο και 17ο αιώνα ήταν οι Πετροκόκκινοι με τους Κορέσιους.

Στα 1627, ο Ιωάννης Πετροκόκκινος, Επίτροπος ήταν της αυτής Ιεράς Μονής.

Ο Λεωνής Πετροκόκκινος στα 1691, φέρεται σε κώδικα πάλι της αυτής Ιεράς Μονής.

Στα 1695 ο Γρηγόριος Πετροκόκκινος Ιερομόναχος ήταν και αυτός στην αυτή Ι. Μονή του Αγ. Ιωάννου Προδρόμου και ως τότε στα 1703 Ηγούμενος εκεί.

Στα 1601 ο Παντελής Πετροκόκκινος φέρεται στου κώδικες της αυτής Ι. Μονής.

Στα 1773 ο Δημήτριος Κορέσιος και στα 1778 ο Ιωάννης Κορέσιος φέρονται στους κώδικες της αυτής Ι. Μονής.

Ηγούμενος σ΄ αυτή τη Μονή στα 1759- 60 ήταν ο Άνθιμος Κορέσιος. Στα 1787 ο Γεώργιος Καλόθετος ήταν μάρτυς σε κώδικα της Ι. Μονής Μουνδών.

Σε κώδικες της Ι. Μονής φέρονται από την οικογένεια Γαλάται.

Στα 1669 ο Μοναχός Σωφρόνιος Ροδοκανάκης αγοράζει μεγάλο περιβόλι στην Ι. Μ. Μουνδών.

Στα 1607 ο Β. Ροδοκανάκης γράφεται σε κώδικα αυτής της Μονής.

Ένα τοπωνύμιο στα Φυτά Καλόθετος, από το κτηματολόγιο της Ιεράς Μονής.

Στα 1753- 1760 ο ιατρός Πέτρος Σκυλίτσης, ωκοδόμησε με δαπάνη του το σημερινό Νοσοκομείο της Χίου, το Σκυλίτσειο.Από τα 1640 μένει στην Κέραμο η οικογένεια ενός Χρυσοβελόνη, προερχόμενη από την πόλη της Χίου.