Αφιέρωμα: Το πολύνεκρο ναυάγιο του οχηματαγωγού «Μέρλιν» – 53 χρόνια μετά μια πληγή που δεν έκλεισε ποτέ

Ένα από τα πιο σκοτεινά ναυτικά δυστυχήματα στις ελληνικές θάλασσες, που ακόμη και σήμερα γεννά ερωτήματα

Στις 15 Νοεμβρίου 1972, μέσα στη φαινομενικά ήρεμη ατμόσφαιρα του Φαληρικού Όρμου, εκτυλίχθηκε μία από τις μεγαλύτερες ναυτικές τραγωδίες της σύγχρονης Ελλάδας. Το οχηματαγωγό/αποβατικό του Πολεμικού Ναυτικού «Υποπλοίαρχος Μέρλιν» (L-166) συγκρούστηκε με το νεότευκτο υπερδεξαμενόπλοιο «Παγκόσμιος Ήρως» («World Hero»), ναυαρχίδα του ομίλου Νιάρχου. Από τα 58 μέλη του πληρώματος του «Μέρλιν», μόνο 14 κατάφεραν να σωθούν· οι υπόλοιποι 44 χάθηκαν μέσα σε λίγα λεπτά.

Το δυστύχημα καταγράφεται μέχρι σήμερα ως το δεύτερο πιο πολύνεκρο στην ιστορία του Πολεμικού Ναυτικού εν καιρώ ειρήνης, μετά τη βύθιση του «Αλέξανδρος Ζ» το 1923.

Το χρονικό μια σύγκρουσης που δεν εξηγήθηκε ποτέ

Ήταν περίπου 3 το μεσημέρι όταν το δεξαμενόπλοιο «Παγκόσμιος Ήρως», μήκους πάνω από 300 μέτρων και χωρητικότητας 216.000 τόνων, βρέθηκε στην ίδια πορεία με το σαφώς μικρότερο «Μέρλιν». Η θάλασσα ήταν απολύτως ήρεμη, η ορατότητα άριστη, και τίποτα δεν προμήνυε την καταστροφή που θα ακολουθούσε.

Για λόγους που δεν έγιναν ποτέ πλήρως κατανοητοί, τα δύο πλοία δεν απέκλιναν από την πορεία τους. Λίγα δευτερόλεπτα μετά, η πρόσκρουση ήταν τόσο ισχυρή που ακούστηκε μέχρι την ακτή. Το τεράστιο δεξαμενόπλοιο έπεσε λοξά επάνω στην πρύμνη του «Μέρλιν», κόβοντάς το σχεδόν στα δύο.

Το οχηματαγωγό ανετράπη και βυθίστηκε μέσα σε δέκα μόλις λεπτά, αφήνοντας ελάχιστο χρονικό περιθώριο για διάσωση.

Οι προσπάθειες διάσωσης και το δράμα που ακολούθησε

Οι σειρήνες του «Μέρλιν» ήχησαν απεγνωσμένα, ενώ μέλη του πληρώματος που βρίσκονταν στο κατάστρωμα έτρεξαν να ειδοποιήσουν τους συναδέλφους τους στα χαμηλότερα διαμερίσματα – εκεί όπου δυστυχώς εντοπίστηκαν τα περισσότερα θύματα.

Το «Παγκόσμιος Ήρως» και το ολλανδικό φορτηγό «Swindregt» περισυνέλεξαν τους επιζώντες, με το δεξαμενόπλοιο να φέρει μόνο ελαφρές ζημιές. Οι έρευνες συνεχίστηκαν για μέρες, χωρίς όμως να εντοπιστεί άλλος ναυαγός.

Το δικαστικό σκέλος – Ένα δυστύχημα με ευθύνες εκατέρωθεν

Η υπόθεση πήρε αμέσως τον δρόμο της Δικαιοσύνης.
Ο πλοίαρχος του δεξαμενόπλοιου, Ιωάννης Σαρίδης, ο ανθυποπλοίαρχος υπηρεσίας και ο ναύτης παρατηρητής παραπέμφθηκαν για πολλαπλές κατηγορίες εξ αμελείας.

Η έρευνα αποκάλυψε πως:

Το «World Hero» έπλεε στον αυτόματο πιλότο μέσα σε μια από τις πιο πολυσύχναστες θαλάσσιες περιοχές της χώρας.
Ο ναύτης – παρατηρητής δεν εκτελούσε καθήκοντα επαγρύπνησης, αλλά άλλες εργασίες.
Το δικαστήριο καταλόγισε συνυπαιτιότητα και στον κυβερνήτη του «Μέρλιν», υποπλοίαρχο Μπεγέτη.

Στην πρώτη δίκη (1975) ο πλοίαρχος του «Παγκόσμιος Ήρως» καταδικάστηκε σε 37 μήνες φυλάκιση, ποινή που μειώθηκε στους 33 μήνες στην έφεση το 1976.

Το ελληνικό δημόσιο διεκδίκησε αποζημίωση 200 εκατομμυρίων δραχμών.

Μια θάλασσα ερωτημάτων – Τι συζητούσαν τότε οι ειδικοί

Το δυστύχημα προκάλεσε κύμα αντιδράσεων και προβληματισμού:

Γιατί ένα πλοίο τέτοιου μεγέθους έπλεε χωρίς πλήρη ανθρώπινη παρακολούθηση;
Πώς δύο πλοία σε ήρεμη θάλασσα κατέληξαν στην ίδια πορεία;
Γιατί το «Μέρλιν» δεν μπόρεσε να εκτελέσει ελιγμό αποφυγής;

Ναυτικοί της εποχής μιλούσαν για ένα «απίθανο λάθος συνδυασμού», όπου μικρές παραλείψεις και στα δύο πλοία οδήγησαν στη μεγάλη τραγωδία.

53 χρόνια μετά – Η μνήμη των 44 ναυτικών παραμένει ζωντανή

Παρά το πέρασμα των δεκαετιών, η υπόθεση του «Μέρλιν» παραμένει μία από τις πιο δραματικές σελίδες του ελληνικού ναυτικού κόσμου. Πολλοί συγγενείς των θυμάτων εξακολουθούν να καταθέτουν κάθε χρόνο λουλούδια στο σημείο της σύγκρουσης, ενώ το δυστύχημα συζητείται ακόμη σε ναυτικές σχολές ως χαρακτηριστικό παράδειγμα της σημασίας της συνεχούς επιτήρησης και της ανθρώπινης παρουσίας στη ναυτιλία.

Το «Μέρλιν» δεν ήταν απλώς ένα πλοίο· ήταν ένα σύμβολο της εποχής του. Και η απώλειά του, τόσο γρήγορη και τόσο βίαιη, παραμένει ένα τραύμα που η ελληνική θάλασσα δεν ξέχασε ποτέ.