Άρθρο του Γιάννη Σπιλάνη
Τι ανάπτυξη έχουμε, τι ανάπτυξη θέλουμε;
Χρειαζόμαστε ένα διαφορετικό παραγωγικό μοντέλο για τα νησιά, με ποιοτικές θέσεις εργασίας, προσιτή στέγη και ισχυρές δημόσιες υπηρεσίες, ώστε το «δικαίωμα παραμονής» των νέων να αποκτήσει πραγματικό περιεχόμενο
Το βασικό ερώτημα είναι «τι νησιά θέλουμε». Ποια από τις παρακάτω εναλλακτικές επιλογές – σενάρια είναι πλησιέστερα στη πρόταση της ΕΕ;
• Νησιά προσανατολισμένα στη διαρκή μεγέθυνση, όπου η εστίαση γίνεται στη καλύτερη (και φθηνότερη) διασύνδεση και στην οικονομική ευημερία με άρση των εμποδίων κόστους που πλήττουν την ανταγωνιστικότητα των νησιωτικών οικονομιών
• Νησιά που εστιάζουν στη μεγέθυνση και υψηλή διασύνδεση αλλά μέσα από πράσινη και ψηφιακή μετάβαση, με στόχο την μείωση των πιέσεων που ασκούνται κυρίως στα οικοσυστήματα
• Βιώσιμα και Ανθεκτικά Νησιά με ελκυστικότητα για έναν πληθυσμό εκπαιδευμένο, που θα μπορεί να δημιουργεί ανταγωνιστικές δραστηριότητες υψηλής προστιθέμενης αξιοποιώντας τα τοπικά κεφάλαια ως στοιχεία της τοπικής ταυτότητας
Με βάση τις τάσεις αλλά και τις επιθυμίες της αγοράς, βρισκόμαστε κοντά στο πρώτο σενάριο, που μέχρι σήμερα δεν έχει δώσει τα προσδοκόμενα αποτελέσματα, με συνέπεια να έχει θεωρηθεί αναγκαία η ευρωπαϊκή στρατηγική.
Με βάση τα κείμενα της Επιτροπής, τόσο για τα νησιά αλλά και για τις παράκτιες περιοχές, ο στόχος είναι να γίνουν ισχυρότερα, διασυνδεδεμένα, ανθεκτικά και ευημερούντα, δηλαδή θα έτειναν προς το 3ο σενάριο, με δεδομένο ότι η «ανθεκτικότητα» σχεδόν ταυτίζεται με τη «βιωσιμότητα». Όμως μέσα από την ανάλυση των ρυθμίσεων, που προτείνονται, μπορεί κανείς να ισχυριστεί ότι η ευρωπαϊκή πρόταση τείνει προς το 2ο σενάριο, δεδομένου ότι εστιάζει περισσότερο στη πράσινη και ψηφιακή μετάβαση, παρά σε ένα διαφορετικό μοντέλο ανάπτυξης και στην αναχαίτηση της τουριστικής επέκτασης και τη διαφοροποίηση της οικονομίας τους, με την εφαρμογή μέτρων όπως πχ. η αύξηση του de minimis στις μη τουριστικές νησιωτικές επιχειρήσεις ή στη χρηματοδότηση της βελτίωσης του αποτυπώματος των νησιωτικών επιχειρήσεων, μέσα από την αλλαγή του παραγωγικού τους προτύπου.
Την ίδια στιγμή οι πολίτες, όταν εκφράζονται στις διαβουλεύσεις που υλοποιούν οι ΦΩΝΕΣ για το ΑΡΧΙΠΕΛΑΓΟΣ, με θέμα «τι ανάπτυξη έχουμε, τι ανάπτυξη θέλουμε», εστιάζουν κυρίως:
• Στα προβλήματα που δημιουργεί η μονόπλευρη ανάπτυξη του τουρισμού, παρά το γεγονός ότι αναγνωρίζουν τα οικονομικά οφέλη. Ταυτόχρονα επισημαίνουν την έλλειψη ποιοτικών θέσεων εργασίας σε ό,τι αφορά την αμοιβή, τις συνθήκες και τις προοπτικές, κάτι που χαρακτηρίζει την τουριστική δραστηριότητα και ειδικότερα το μοντέλο του μαζικού ηλιοτροπικού τουρισμού, που κυριαρχεί στα νησιά
• Στα θέματα ποιότητας και ασφάλειας ζωής, με πάντα κυρίαρχο το θέμα των υπηρεσιών υγείας, οι οποίες είναι χαμηλές, όχι μόνο στα μικρά νησιά αλλά ακόμη και στα μεγαλύτερα που διαθέτουν νοσοκομεία, εξ αιτίας της ακραίας υποστελέχωσης και χρηματοδότησης, καθώς επίσης και στα θέματα των θαλάσσιων μεταφορών, όπου από Υπηρεσία Δημόσιου Συμφέροντος έχει καταλήξει σε υπηρεσία ιδιωτικών συμφερόντων.
• Στην έλλειψη προσιτής στέγης, που είναι ένα «νεοφυές» πρόβλημα εξ αιτίας της επέκτασης της κερδοσκοπίας του real estate και της άρνησης θέσπισης ορίων και ενεργών κοινωνικών πολιτικών.
Με βάση τα παραπάνω, αλλά και πολλά άλλα ευρήματα, δεν είναι τυχαίο που η ΕΕ βάζει ως στόχο-όραμα το «νεολαία και δικαίωμα παραμονής», που απαιτεί τη δημιουργία ελκυστικών νησιών για σύγχρονη επιχειρηματικότητα και εγκατάσταση ανθρώπων με προσόντα και άποψη για τη ποιότητα ζωής που ταιριάζει με τα ιδιαιτέρα χαρακτηριστικά των νησιών.
Ο Γιάννης Σπιλάνης είναι καθηγητής Τμήματος Περιβάλλοντος Πανεπιστημίου Αιγαίου, Διευθυντής Εργαστηρίου Τοπικής και Νησιωτικής Ανάπτυξης και Επιστημονικός Υπεύθυνος «ΦΩΝΕΣ για το ΑΡΧΙΠΕΛΑΓΟΣ»
