Η Χίος δεν είναι μόνο το νησί της μαστίχας και της ναυτοσύνης. Είναι και ένα νησί πλούσιο σε αρχαιολογική κληρονομιά – μια κληρονομιά που παραμένει αναξιοποίητη, εγκαταλελειμμένη ή
συνειδητά παραγκωνισμένη. Γιατί; Ποιοι κρατούν την πολιτιστική μας ταυτότητα στο περιθώριο;
Το νησί μας κρύβει στο υπέδαφός της έναν πολιτιστικό θησαυρό αιώνων. Ωστόσο, αντί αυτός ο πλούτος να αποτελέσει μοχλό ανάπτυξης και εξωστρέφειας, παραμένει εγκλωβισμένος στα
δίχτυα της υπερβολικής γραφειοκρατίας. Όχι από έλλειψη ενδιαφέροντος, αλλά εξαιτίας μιας αμυντικής και φοβικής νοοτροπίας που αντιμετωπίζει κάθε πρόταση ανάδειξης με καχυποψία.
Ανεκμετάλλευτοι αρχαιολογικοί χώροι – ένα διαρκές έγκλημα Η Φιλοσοφική Σχολή του Ομήρου, τα αρχαία τείχη της πόλης, τα σπήλαια με λατρευτική χρήση και οι ναοί που βρίσκονται διάσπαρτοι στο νησί, αποτελούν ένα τεράστιο πολιτιστικό απόθεμα. Ωστόσο, οι χώροι αυτοί είτε παραμένουν κλειστοί στο κοινό, είτε λειτουργούν χωρίς την απαραίτητη υποστήριξη και ανάδειξη. Δεν είναι μόνο θέμα χρημάτων – είναι και θέμα πολιτικής βούλησης.
Η πολιτιστική ανάπτυξη δεν “πουλάει” όσο τα έργα βιτρίνας. Οι αρχαιολογικές έρευνες καθυστερούν, οι μελέτες μένουν στα συρτάρια και οι φορείς που οφείλουν να συνεργαστούν – Περιφέρεια, Δήμος, Εφορεία Αρχαιοτήτων, Υπουργείο Πολιτισμού – λειτουργούν αποσπασματικά ή και ανταγωνιστικά. Το
αποτέλεσμα είναι το ίδιο: απόλυτη ακινησία.
Η Χίος δεν έχει ούτε ένα σύγχρονο Αρχαιολογικό Μουσείο αντάξιο των ευρημάτων της. Το υφιστάμενο υπολειτουργεί, ενώ δεν έχει προχωρήσει κανένα μεγάλο έργο ανάδειξης των αρχαιολογικών
διαδρομών του νησιού. Οι πινακίδες στους χώρους είναι παρωχημένες ή ανύπαρκτες, η πρόσβαση δύσκολη και η ξενάγηση ανύπαρκτη. Έτσι, ο πολιτισμός μένει κλειδωμένος σε αποθήκες ή αφημένος στη φθορά του χρόνου.
Σε ένα νησί με περιορισμένες πηγές εσόδων, ο πολιτιστικός τουρισμός θα μπορούσε να είναι πυλώνας ανάπτυξης. Όμως η Χίος δεν μπαίνει ποτέ σε διεθνείς λίστες πολιτιστικού ενδιαφέροντος, δεν διοργανώνει πολιτιστικά φεστιβάλ με διεθνή εμβέλεια, ούτε καν αξιοποιεί επαρκώς τον θρύλο του Ομήρου. Κάθε πρωτοβουλία που γεννιέται, χάνεται σε γραφειοκρατικούς λαβυρίνθους ή τοπικές αντιπαλότητες. Και οι δωρεές γίνονται “ύποπτες”. Ένα από τα πιο ακατανόητα εμπόδια είναι αυτό που συναντούν ιδιώτες δωρητές και χορηγοί, που επιθυμούν να προσφέρουν έργα στον δημόσιο χώρο της Χίου – γλυπτά, προτομές, σύγχρονες κατασκευές πολιτιστικού χαρακτήρα. Αντί να υποδεχθεί τέτοιες
πρωτοβουλίες με ενθουσιασμό, η αρχαιολογία τις αντιμετωπίζει συχνά ως “απειλή” για την ιστορική φυσιογνωμία του τόπου. Αποτέλεσμα; Καθυστερήσεις ετών, αποθάρρυνση ιδιωτών και
εγκατάλειψη έργων πριν καν ξεκινήσουν. Σε έναν τόπο που διψά για πολιτιστική ζωή, αυτό ισοδυναμεί με αυτοχειρία.
Η ευθύνη για αυτή την κατάσταση δεν βαραίνει μόνο τους “από πάνω”. Οι πολίτες της Χίου πρέπει να απαιτήσουν εδώ και τώρα: ολοκλήρωση του νέου Αρχαιολογικού Μουσείου, άνοιγμα των χώρων, ενίσχυση των τοπικών πολιτιστικών ομάδων, ένταξη σε ευρωπαϊκά προγράμματα και προβολή του πολιτισμού ως εργαλείο προόδου – όχι ως διακοσμητικό.
Η Χίος δεν έχει την πολυτέλεια να αγνοεί τον θησαυρό που κρύβει στο έδαφός της. Γιατί πολιτισμός σημαίνει μέλλον. Και χωρίς μέλλον, το νησί παραμένει αιχμάλωτο του παρελθόντος – αλλά όχι
του ένδοξου.
Παντελής Κυδώνης
